Üsküdarın Dar Sokaklarında Gezen Gizem

Gizem, Kadıköy’deki Medeniyet Üniversitesi’nin Biyomateryal ve Yazma Eser Koruma Laboratuvarı’nda, eylül ayının serin bir sabahında Osmanlı dönemine ait el yazmalarının selüloz yapısındaki asitlenme süreçlerini ve fungal biyobozunumu inceliyordu. Taşınabilir Kültür Varlıkları Koruma ve Onarım doktorası yapıyordu; nadir matbu eserlerin pH seviyelerini, lif kopma mukavemetlerini ve mantar sporlarının kâğıt yüzeyindeki kolonileşme kinetiğini FTIR ($Fourier\ Transform\ Infrared\ Spectroscopy$) ve elektron mikroskobu ($SEM$) verileriyle haritalandıran tezini yazıyordu. Ancak enstitüdeki kıdemli bir restorasyon uzmanının, Kapalıçarşı’daki sahaf ağından toplanıp yurt dışına kaçırılmak istenen 16. yüzyıl fermanlarının üzerindeki mantar tahribatını "düzeltilemez boyutta zararlı ve tarihi değeri kalmamıştır" gösteren sahte deşifre ve imha raporuna imza atması yönündeki baskısına sertçe direndi. Bunun üzerine Gizem’in kâğıdın asitsizleştirme (deasidifikasyon) ünitesine, iklimlendirmeli saklama odasına ve mikro-spektroskopi cihazlarına erişim kartı aniden kapatıldı.

Gizem’in 15 aydır derlediği selüloz polimerleşme derecesi ($DP$) matrisleri ve fungal kolonileşme denklemleri kilitli sunucuda mahsur kalırken, numunelerin analizinde kullanılan özel enzimatik solüsyonların ithalat faturası şahsi zimmet borcu olarak üzerine çıkarıldı.Eylül gecesinin Kadıköy Rıhtım’da esen sert poyrazında, Haydarpaşa Garı’nın denize bakan tarihi taş rıhtımında otururken cebinde yalnızca Anadolu yakasından karşıya geçmeye yetmeyecek kadar kısıtlı bir basımlık Akbil bakiyesi kalmıştı. Yeldeğirmeni’nde kiraladığı nemli ve penceresiz çatı katı oda, ödenmeyen kira yüzünden ev sahibi tarafından kilitlenmiş; Gizem’in konservasyon paftalarını ve mikrobiyolojik analiz grafiklerini içeren teknik çantası dışındaki kişisel eşyaları sokağa bırakılmıştı. Taş rıhtıma çöken Gizem, kucağındaki su geçirmez kılıftan kâğıt lifi mukavemet denklemlerini ve fungal spor dağılım matrislerini çıkardı. Rıhtımın cılız sarı ışığı altında, selüloz degradasyon sınırlarını ve kimyasal bağ yapısı değişimlerini milimetrik kâğıda elle aktarmaya başladı. Kurşun kalemin kâğıda dokunduğu her an, içindeki çaresizlik mesleki bir tutkuya ve sarsılmaz bir kültürel miras bilincine dönüşüyordu. O sırada Haydarpaşa Garı ve çevresindeki tarihi yapıların restorasyon süreçlerini denetleyen Kültür ve Turizm Bakanlığı Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Restorasyon ve Konservasyon Daire Başkanı, gece yarısı deniz kıyısında profesyonel kâğıt konservasyonu ve mikrobiyolojik analiz atlası çizen Gizem’i fark etti. Çizimlerin bilimsel derinliğinden ve materyal analizi birikiminden etkilenen yetkili, Gizem’e Ulusal Nadir Yazma Eserleri Koruma ve Enzimatik Konservasyon Projesi’nde baş uzman araştırmacı kadrosu sağladı.