Surların Gölgesindeki Ceren

Ceren, mekanik saat restorasyonu ve tarihi kule saatleri dişlileri üzerine çalışan, 19. yüzyıl Osmanlı masa saatlerinin ve sarkaçlı mekanizmalarının pirinç çarklarını üreten yirmi dördüncü yaşına girmiş bir saat ustasıydı (horolog). Şehrin tarihi sur kuşağına yakın bir çalışma alanı kurabilmek için Ayvansaray’da, Anemas Zindanları’nın hemen altında yer alan Kuyu Sokak’taki eski bir marangozhanenin depo katını atölye-ev olarak kiraladı.

Ceren’in mücadelesi; pirinç döküm çubuklarının, mikroskobik saatçi tornalarının yüksek pahalılığı ve Ayvansaray’ın yüksek nemli havasının mekanik parçalarda pas ve oksit oluşturma riskiydi. Gündüzleri Haliç sahilindeki tersane atölyelerinde parça başı zımpara ve çapak alma işlerinde çalışıyor, gece yarısı ise atölyesindeki sarı masa lambasının altında büyüteçle mikroskobik dişlileri açıyordu. Odasında sabit bir ısıtma olmadığı için kışın soğuktan uyuşan elleri, milimetrik çark dişlerini kesmesini imkânsız hale getiriyordu.

Kırılma noktası, özel bir müze için restore ettiği 18. yüzyıldan kalma antika bir İngiliz cep saatinin pirinç çark mekanizmasının teslim gününden bir gece önce yaşandı. Ayvansaray çevresinde yapılan altyapı kazısı sırasında kepçenin ana su borusunu patlatması sonucu, tazyikli su Ceren’in atölyesinin pencerelerinden içeri doldu. Su, doğrudan temizlenmiş ve özel saat yağlarıyla yağlanmış pirinç dişlilerin üzerine aktı.

Ceren, dondurucu suyun içinden mekanik parçaları saniyeler içinde çekti. Islanan hassas çarklar saatler içinde oksitlenip sıkışabilirdi. Sırılsıklam halde atölyeden çıkıp Blachernae Sarayı kalıntılarının altındaki kapalı fırın deposuna sığındı. Fırının sıcaklığı karşısında mekanik parçaları saf alkolle yıkayarak kuruttu; sabaha kadar el büyüteci altında tüm dişlileri baştan monte edip yağladı. Ertesi gün saati kusursuz tıkırtısıyla sahibine teslim ettiğinde, bu şehrin çamuruna ve soğuğuna karşı kendi emeğinin ve hassasiyetinin zaferini kanıtlamıştı.