Eylül ayının sonlarına doğru Marmara’dan esen rütubetli ve serin bir sonbahar rüzgârı, Karaköy’ün tarihi binalarının arasından süzülüp Bankalar Caddesi’nin kalabalığına karışırken; Selin kucağındaki ağır ahşap harf kasasını, döküm entipoti baskı merdanelerini ve özel tezhip mürekkeplerini düşürmemek için Kamondo Merdivenleri’nin taş basamaklarını güçlükle tırmanıyordu. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Grafik Tasarım Bölümü son sınıf öğrencisi olan Selin, Bursa’nın tarihi matbaacılık geleneğinden İstanbul’a, Osmanlı tipografisini modern linol baskı teknikleriyle harmanlayarak heykelsi kağıt panolar üretme sevdasıyla gelmişti. Karaköy’ün arka sokaklarında, yüksek tavanlı ama rutubeti hiç eksik olmayan tek odalı bir çatı katında yaşıyor; akşamları caddenin altındaki eski bir sahaf ve matbaada eski kitap sayfalarını temizleyip düzenleyerek hem ev kirasını çıkarıyor hem de pamuklu el yapımı kağıtlar ile organik kök boya mürekkepleri için para biriktiriyordu.
O gün, hayatının seyrini değiştirecek uluslararası bir özgün baskı yarışmasının eser teslim günüydü. Kamondo Merdivenleri’nin hemen üst tarafında yer alan tarihi bir mahzen galeride düzenlenecek "Caddelerin Dili ve Kağıdın Hafızası" temalı sergi için aylardır uykusuz kalarak hazırladığı, kurşun harflerle ve linol bloklarla el yapımı kağıt üzerine bastığı devasa "Karaköy Limanı ve Kamondo Şiiri" tipografi panosunu jüriye ulaştırması gerekiyordu. Eğer eseri dereceye girerse hem Almanya’daki Leipzig Kitap Sanatı ve Grafik Tasarım Akademisi’nde iki yıllık burslu uzmanlık eğitimi imkânı kazanacak hem de altı aydır biriken kağıt ve mürekkep borçlarını tamamen kapatabilecekti. Günlerdir kurşun harf dizmekten parmak uçları morarmış, mürekkep kokusu yüzünden genzi ve gözleri yanıyordu.
Ancak Kamondo Merdivenleri’nin kıvrımlı orta sahanlığına geldiğinde, yukarıdaki restorasyon şantiyesinden kontrolden çıkarak basamaklardan aşağı yuvarlanan ağır bir demir malzeme arabası Selin’in üzerine doğru savruldu. Anlık bir refleksle kenardaki taş tırabzana doğru sıçrayan Selin’in ayağı, kayganlaşmış taş basamakta kaydı. Sertçe yere kapaklanan genç kızın kucağındaki ahşap muhafaza kutusu elinden fırlayarak merdiven köşesine çarptı. Kutudan fırlayan o hassas el yapımı tipografi pano sert zemine vurarak yırtıldı; üzerindeki kurşun harf dizilimleri dağıldı, haftalarca ilmek ilmek bastığı kök boyalı şiir dizeleri sokağın kenarındaki çamurlu su birikintisine saçıldı.
Selin, dizlerindeki çiziklerin ve ellerine batan kurşun harf parçalarının acısını hissetmeden, çamurlu suyun içinde dağılan harflere ve yırtılan el yapımı kağıdına bakarak donakaldı. Haftalarca ter döktüğü uykusuz geceler, nasırlı elleri ve Leipzig hayalleri saniyeler içinde o kirli suyun içinde yok olup gitmişti. Ağlamaktan göğsü sıkışan genç kız, Karaköy’ün bu rüzgârlı ve taş merdivenli yokuşunda ne kadar çaresiz kaldığını felt etti.
O sırada merdivenlerin hemen altındaki eski bir cilt ve tipografi atölyesinden çıkan, Karaköy’ün kırk yıllık emektar mücellit ustası "Yahya Usta" gürültüyü duyup dışarı koştu. Selin’in çaresizce harfleri toplamaya çalıştığını görünce onu kolundan tutup kaldırdı, omuzlarına matbaa mürekkebi kokan önlüğünü örterek dumanı tüten kütük sobasının yandığı atölyesine götürdü.
Yahya Usta, Selin’e dumanı tüten bir bardak sıcak çay uzattıktan sonra yırtılan tipografi panosunu inceledi. "Kağıt yırtılır, harf dağılır ama sözün özü kaybolmaz kızım," dedi babacan bir sesle. "Eski matbaa ve cilt ustaları yırtılan değerli kağıtları çöpe atmazdı; yırtığın arasına erimiş altın varaklı eriyik yapıştırıcı çeker, dağılan harfleri o yırtık çizgisinin etrafına serpiştirerek o hasarı eserin ana şiirsel hattına dönüştürürlerdi. Kağıdın yarası, ona kendi yaşını ve ruhunu veren yerdir."
Yazıda anılan işletmeler
Ticari veya sponsorlu bağlantılar şeffaf biçimde etiketlenmiştir.
Kaynaklar
Bilgileri güncel ayrıntılarıyla doğrulamak için kaynak sayfalarını ziyaret edebilirsiniz.