Dar Amcıklı Defne

Ocak ayının sisli ve dondurucu bir sabahında Boğaz’ın üzerini kaplayan gri bulutlar Levent’in gökdelenlerine çökerken Defne, laboratuvarındaki koruyucu cam kabinin önünde radyasyon ölçüm cihazından gelen hassas verileri takip ediyordu. İstanbul Üniversitesi Nükleer Fizik ve Parçacık Fiziği Bölümü’nde doktora yapan Defne, gündüzleri tıbbi tanı sistemlerinde kullanılan radyoizotopların yarılanma ömürleri ve kütle spektrometrisi üzerine çalışan, lab önlüğüyle kendi halinde, son derece odaklı bir bilim kadınıydı. Ancak, parçacık hızlandırıcı simülasyon yazılımlarının yıllık yüksek lisans masrafları, İsviçre’deki CERN veri arşivine erişim lisansları ve tez deneylerinde kullandığı hassas galyum-68 sensörlerinin maliyeti, akademinin dar imkânlarını çoktan aşmıştı. Bu durum, onu kendi koyduğu katı prensiplerle yönettiği ikili bir hayata yöneltmişti. Kampüs laboratuvarında sessiz ve mütevazı bir araştırmacı olan Defne; İstanbul’un dev medikal teknoloji yatırımcıları, özel hastane zinciri sahipleri ve nükleer tıp cihazı ithalatçıları arasında ise kuantum ve parçacık fiziği birikimi, zarafeti ve keskin gözlem gücüyle tanınan seçkin bir refakatçi olan "Işıma"ydı.

Son randevusu, Tarabya sırtlarında Boğaz’a hakim geniş bahçeli bir malikanede, uluslararası bir medikal yatırımları fonunun Türkiye temsilcisiyle gerçekleşti. Müşterisi onu, Alman medikal cihaz üreticilerine vereceği prestijli bir akşam yemeğinde kendisine eşlik etmesi ve nükleer tıp teknolojileri üzerine üst düzey sohbetler yürütmesi için kiralamıştı. Yemek salonunun yanındaki sergi alanında, fonun milyonlarca dolar yatırarak Türkiye distribütörlüğünü almaya çalıştığı yeni nesil bir PET-CT (Positron Emisyon Tomografisi) cihazının teknik şeması ve test sonuçları Defne’nin dikkatini çekti. Müşterisinin kibrini ve yatırım portföyüyle övünme arzusunu zekice sorularla besleyen Defne, kadehini yudumlarken gözleriyle detektör kristallerinin foton sayım verilerini ve sinyal-gürültü oranını zihninde analiz etti. Cihazın detektör bloklarında kullanılan bizmut manyetit kristallerinin yüksek radyasyon dozunda hızlı bozunuma uğrayacağını, bunun da hastalarda yanlış teşhis riskine ve aşırı radyasyon maruziyetine yol açacağını anında tespit etti. Defne, adama hissettirmeden sunduğu teorik parçacık fiziği detaylarıyla cihazdaki bu hayati tasarım kusurunu fark etmesini sağladı ve fonun hem büyük bir finansal zarardan hem de devasa bir sağlık skandalından kurtulmasını sağladı.

Gece sona erip kazandığı yüksek miktardaki ödemeyi aldığında Defne, sadece kendi araştırmalarını ve bütçesini güvenceye almakla kalmadı. Bu kazancın bir kısmıyla, devlet hastanelerindeki kanser hastası çocukların radyoterapi süreçlerini kolaylaştıracak yerli yazılım projeleri geliştiren bağımsız ve genç bir fizikçi ekibine gizlice burs sağladı. Ertesi sabah fakültedeki masasına dönüp parçacık sayacının tuşlarına basmaya başladığında, ne akşamın şaşaasından ne de "Işıma" kimliğinden tek bir iz kalmıştı. Defne için bu çift hayat, bir zorunluluk değil; atomik düzeydeki zekasını ve analitik yeteneğini kullanarak kendi bağımsızlığını inşa ettiği, gizli tehlikeleri açığa çıkarırken insan hayatını ve bilimin etiğini koruduğu stratejik bir satranç oyunuydu.